Zamek w Świeciu - jak naprawdę wyglądał? Myślicie, że warto go odbudowywać?

Ile skrzydeł miał zamek w Świeciu? Logiczne wydaje się, że cztery. Ale może tylko dwa? A reszta to tylko wysokie mury udające pełnoprawne części warowni?

Obraz warowni z czterema zabudowanymi, zadaszonymi skrzydłami został uwieczniony na wielu rycinach. Tak również prezentuje się miniatura, którą podziwiać można w parku obok magistratu (na zdjęciu). Jej autorem jest historyk-amator Zenon Firyn. W swojej pracy oparł się na dawnych rysunkach. Możliwe jednak, że ich autorów poniosła wyobraźnia i postanowili podnieść wysiłek krzyżackich architektów.

Bez wątpienia od zachowanego do dziś skrzydła odchodziło kolejne, które ciągnęło się w stronę Wisły. Jego obrys na zachowanym fragmencie murów jest doskonale widoczny do dzisiaj. Było to tzw. skrzydło wschodnie. Istnieją także piwnice tej części.

Piwo zamkowe

Wiadomo, że znajdował się w nich m.in. kominek barowy. W obszerniejszej części podziemia znajdowało się pięć otworów wentylacyjnych. Jan Kamiński, autor „Zamku wodnego w Świeciu” nie podaje do czego mogło służyć to pomieszczenie. Pisze jednak, że na parterze znajdowała się słodownia i browar. Krzyżacy wytwarzali w Świeciu własne piwo. – Na piętrze jeszcze w 1564 roku była spiżarnia, dalej pokój sypialny i mieszkania konwentu. Wymienia się ponadto jadalnię, kuchnię, piekarnię i zbrojownię – pisze najważniejszy powojenny historyk Świecia.

Mury czy skrzydła

Kilkaset lat temu, gdyby do zamku zmierzać od strony kościoła farnego, również widzielibyśmy wznoszące się mury z czerwonej cegły. Okalały dziedziniec ze wszystkich czterech stron. Historycy głowią się jednak, czy może od strony południowej i zachodniej nie były to tylko tzw. mury kurtynowe, a nie pełnoprawne skrzydła z zabudowanymi izbami. 

- Richard Wegner, autor monografii Świecia z 1872 roku podaje, że mury skrzydła południowego i zachodniego o grubości 2 m doprowadzone były do wysokości skrzydeł północnego i wschodniego. W murach południowo-zachodnich były otwory okienne – pisze dalej Kamiński. - Ponieważ postawienie samego muru o wysokości ok. 13 m, wydaje się mało praktyczne, bardziej prawdopodobny jest stan skrzydeł zachowany na dawnych rycinach, szczególnie tych z okresu wojen ze Szwedami w 1655 roku.

Według niektórych opinii w skrzydle południowym miała znajdować się zamkowa kuchnia. Z kolei w zachodnim pokój strażników przy bramie wjazdowej na dziedziniec, a na piętrze miejsce swe znalazło mieszkanie komtura, który dowodził zamkową załogą. Od strony dziedzińca skrzydła otoczone były drewnianymi przybudówkami o dachach, po których można było wędrować. Wewnątrz miały znajdować się stajnie i pomieszczenia gospodarskie.

Inni stoją na stanowisku, że były to tylko mury kurtynowe od wewnątrz zabudowane właśnie drewnianymi pomieszczeniami przeznaczonymi choćby na stajnie. Z drewnianych pomostów strażnicy przez otwory w ceglanym murze mogli obserwować okolice od strony południowej i zachodniej. A mające znajdować się tam chociażby mieszkanie komtura tak naprawdę znalazło swój adres w skrzydle północnym, tym zachowanym, gdzie mieściła się także kaplica.

Rozbiórka

Zamek rozbierano w trakcie zaboru pruskiego. W Świeciu, które przeniosło się wtedy na wysoki brzeg Wdy w ucieczce przed powodziami, budowano z pozyskiwanych w ten sposób cegieł tzw. domy rządowe. Po 1825 r. rozebrano nawet dach skrzydła północnego. 

Dokładniejsze badania archeologiczne może pozwoliłyby rozwikłać kwestię istnienia, rozmiarów i funkcji skrzydeł zachodniego i południowego. Jednak ewentualna odbudowa trzech części warowni wiązałaby się z niebagatelnymi kosztami. Znacząco zmniejszyłaby się też powierzchnia dziedzińca praktycznie uniemożliwiając organizowanie plenerowych imprez. Ale może chociaż prawdę poznać warto?