Duże zmiany we Wdeckim Parku Krajobrazowym. Są nowe granice, obszary i zakazy

Sejmik województwa zaakceptował uchwałę w sprawie Wdeckiego Parku Krajobrazowego, której celem jest dostosowanie systemu obowiązujących rygorów ochrony środowiska do lokalnych potrzeb i uwarunkowań przy jednoczesnym zapewnieniu utrzymania właściwego stanu środowiska przyrodniczego i kulturowego oraz właściwej ochrony krajobrazu. Uchwała zmienia granice Wdeckiego Parku Krajobrazowego oraz granice Śliwickiego Obszaru Chronionego Krajobrazu i Wschodniego Obszaru Chronionego Krajobrazu Borów Tucholskich

Uchwała liczy 171 stron. Dokument określa m.in. obszar parku i jego granice, otuliny, cele ochrony parku, zakazy.

Projekt uchwały, został przedstawiony Radzie Gminy Osie, Lniano, Śliwice, Drzycim, Warlubie, Jeżewo, Cekcyn, Lubiewo, Dragacz, Radzie Miejskiej w Nowem, Radzie Miejskiej w Świeciu oraz Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w Bydgoszczy w celu uzgodnienia. Obecnie organem właściwym w sprawach związanych z parkami krajobrazowymi jest sejmik województwa, który przejął kompetencje w tym zakresie od wojewody na podstawie ustawy z 2009 roku.

Przed podjęciem uchwały wykonano opracowanie ogólnej charakterystyki Wdeckiego Parku Krajobrazowego wraz z weryfikacją w terenie.

Poniżej niektóre zapisy zawarte w uchwale:

Na części terenów gmin Osie, Śliwice, Lniano, Drzycim zmniejszono zakres ochrony walorów przyrodniczokulturowo-krajobrazowych, poprzez odstępstwo od dwóch obowiązujących na terenie Parku zakazów. W związku z tym, zgodnie z art. 17 ust. 5 zdecydowano się zmniejszyć zasięg terytorialny zakazu, o którym mowa w § 3 pkt 7 „budowania nowych obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od (…)” oraz zastosować odstępstwo od zakazu o którym mowa w § 3 pkt 3 „likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych (…)” w następujących lokalizacjach (§ 4.):
- Część terenów w miejscowości Łążek, w gminie Osie, które są w znacznym stopniu zmienione antropogeniczne, poprzez zabudowę jednorodzinną i zagrodową (id 6). Tereny niezabudowane mają charakter nieużytków w niewielkim stopniu zadrzewionych. Zakaz zabudowy zmniejszono ze 100 m do 10-50 m (w zależności od już istniejącej zabudowy) od linii brzegowej rzeki Prusiny. Część terenów wzdłuż ulic Sportowej i Dolnej objęta jest miejscowym planem zagospodarowania
przestrzennego, powołanym uchwałą Nr XXVI/142/97 Rady Gminy Osie z dnia 10 lutego 1997 r. w sprawie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego gminy Osie obejmujących fragmenty terenów we wsiach: Osie, Łążek, Pruskie i Stara Rzeka jako zmian dotychczas obowiązującego na tych terenach miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego gminy Osie. W planie tym część terenu o zmniejszonej ochronie przeznaczono pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, z terenami dróg publicznych;
- Niewielkie obszarowo tereny w północnej części miejscowości Łążek, w gminie Osie, które stanowią zabudowę mieszkaniowo-zagrodową znacznie przekształcone antropogenicznie (id 12, 13, 14). Zmniejszenie zakazu zabudowy dotyczy strefy brzegowej rzeki Prusiny;
- Część terenów w miejscowości Szarłata, w gminie Osie, rozciągających się południkowo pomiędzy ulicą Dolną, a rzeką Prusiną (id 7). Są to tereny tylko w niewielkim stopniu zabudowane (zabudowa jednorodzinna), z dominacją użytków rolnych i łąk kośnych. Południowy fragment terenu objęty jest miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, powołanym
uchwałą Nr XXVI/142/97 Rady Gminy Osie z dnia 10 lutego 1997 r. w sprawie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego gminy Osie obejmujących fragmenty terenów we wsiach: Osie, Łążek, Pruskie i Stara Rzeka jako zmian dotychczas obowiązującego na tych terenach miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego gminy Osie. W planie tym część terenu o zmniejszonej ochronie przeznaczono pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną;
- Część terenów w miejscowości Zazdrość, w gminie Śliwice, które są w znacznym stopniu zmienione antropogeniczne, poprzez zwartą zabudowę jednorodzinną i zagrodową (id 8). Tereny są w niewielkim stopniu zadrzewione. Zakaz zabudowy zmniejszono ze 100 m do 10-50 m (w zależności od już istniejącej zabudowy) od linii brzegowej rzeki Grzybienicy;
- Część terenów w miejscowości Laski, w gminie Śliwice, które są w znacznym stopniu zmienione antropogeniczne, poprzez zwartą zabudowę jednorodzinną i zagrodową (id 9, 10, 15). Tereny są w niewielkim stopniu zadrzewione. Zakaz zabudowy zmniejszono ze 100 m do 20-45 m (w zależności od już istniejącej zabudowy) od linii brzegowej rzeki Prusiny;
- Część terenów w miejscowości Jakubowo, w gminie Lniano, które są w znacznym stopniu zmienione antropogeniczne, poprzez zabudowę zagrodową (id 4). Tereny są w niewielkim stopniu zadrzewione. Zakaz zabudowy zmniejszono ze 100 m do 40-50 m (w zależności od już istniejącej zabudowy) od linii brzegowej rzeki Ryszki;
- Część terenów w miejscowości Mszano, w gminie Lniano, które są niezabudowane i użytkowane rolniczo (id 5). Tereny są praktycznie niezadrzewione. Zakaz zabudowy zmniejszono nieznacznie ze 100 m do około 75-80 m od linii brzegowej rzeki Ryszki, umożliwiając tym samym zabudowę w bezpośrednim sąsiedztwie drogi gminnej;
- Część terenów w miejscowości Gródek, w gminie Drzycim, które są w znacznym stopniu zmienione antropogeniczne, poprzez głównie altany, budynki mieszkalne, garaże wraz z siecią dróg (id 1). Tereny są w niewielkim stopniu zadrzewione, głównie indywidualnymi nasadzeniami na posesjach. Wolne powierzchnie stanowią biologicznie czynne użytkowane przydomowe ogrody oraz niewielkie powierzchnie użytków rolnych. Zakaz zabudowy zmniejszono ze 100 m do 25-70 m od linii brzegowej spiętrzonych wód rzeki Wdy (Jezioro Gródkowskie);
- Część terenów w miejscowości Wałkowiska, w gminie Osie, które częściowo są zmienione antropogeniczne, poprzez zabudowę jednorodzinną i energetyczną związaną z funkcjonowaniem Elektrowni Wodnej w Gródku (id 2, 3). Tereny są w umiarkowanym stopniu zadrzewione. Zakaz zabudowy zmniejszono ze 100 m do 40-55 m od linii brzegowej naturalnego biegu rzeki Wdy ;
- Część terenów w miejscowości Wałkowiska, w gminie Osie, które w minimalnym stopniu są zmienione antropogenicznie, mające charakter nieużytków w niewielkim stopniu zadrzewionych. przeważnie niezabudowane i częściowo zadrzewione (id 16). Zakaz zabudowy zmniejszono ze 100 m do około 50 m od linii brzegowej spiętrzonych wód rzeki Wdy (Jezioro Żurskie);
- Część terenów w miejscowości Żur, w gminie Osie, które położone są w pobliżu rzeki Sobiny i stawów rybnych (id 11). Teren jest w znacznym stopniu zmieniony antropogeniczne, poprzez zabudowę związaną z działalnością stawów rybnych. Tereny jest niezadrzewiony. Zakaz zabudowy zmniejszono ze 100 m do 30-45 m od linii brzegowej rzeki Sobiny.

W związku z powyższym na terenach na których zastosowano odstępstwo od dwóch zakazów nie stwierdzono występowania zasobów przyrodniczych w postaci cennych siedlisk przyrodniczych, gatunkówroślin i zwierząt, których występowanie mogłoby kolidować z przedmiotowym zmniejszeniem zasięgu terytorialnego zakazu zabudowy oraz odstąpieniem od zakazu likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych i nadwodnych.

Uzasadnienie poszczególnych zakazów wprowadzonych na obszarze Wdeckiego Parku Krajobrazowego:
1) w celu niedopuszczenia do realizacji przedsięwzięć, które mogłyby negatywnie wpłynąć na środowisko naturalne parku krajobrazowego wprowadzono zakaz realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, nie dotyczy realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których sporządzenie raportu o oddziaływaniu na środowisko nie jest obowiązkowe i przeprowadzona procedura oceny oddziaływania na środowisko wykazała brak niekorzystnego wpływu na przyrodę i krajobraz parku krajobrazowego (zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody);
2) wśród zwierząt bytujących na obszarze przedmiotowego Parku wiele gatunków podlega częściowej lub całkowitej ochronie. Część z nich to gatunki ginące lub zagrożone wyginięciem. Wszystkie, występujące na terenie parku gatunki zwierząt stanowią o jego bioróżnorodności i tworzą jego unikatową wartość przyrodniczą. Wprowadzenie zakazu zabijania dziko występujących zwierząt i miejsc ich rozrodu i bytowania jest uzasadnione i konieczne w celu zachowania dla przyszłych pokoleń gatunków dziko występujących zwierząt i miejsc ich rozrodu i bytowania;
3) jednym z podstawowych celów utworzenia Parku było zachowanie w możliwie niezmienionym stanie m.in. wartości przyrodniczych i krajobrazowych. Wartości takie tworzą m.in. zadrzewienia śródpolne, przydrożne i nadwodne, które są głównym składnikiem krajobrazu rolniczego, jeziornego czy krajobrazu wiejskiego. Rosnące w tych miejscach drzewa tworzą ekosystemy o często unikalnej wartości, będące siedliskami ssaków, ptaków, owadów, pożytecznych, a nierzadko chronionych. Wprowadzenie zakazu likwidacji i niszczenia zadrzewień jest więc uzasadnione;
4) park krajobrazowy to obszar chroniony m.in. ze względu na unikatowe wartości krajobrazowe i przyrodnicze. Pozyskiwanie do celów gospodarczych torfu lub kruszywa spowoduje nieodwracalne zmiany krajobrazu oraz nieodwracalne zniszczenie unikatowych ekosystemów. Z uwagi na powyższe należało wprowadzić zakaz pozyskiwania do celów gospodarczych m.in. skał i minerałów, tym bardziej, że istnieją potencjalne tereny na których to pozyskiwanie byłoby możliwe;
5) ochrona krajobrazu Wdeckiego Parku Krajobrazowego to jeden z głównych celów jego utworzenia. Każda ingerencja zmieniająca w istotny sposób kształt powierzchni ziemi na tym obszarze, zmienia, najczęściej nieodwracalnie, chroniony w tym miejscu krajobraz rolniczy, nadwodny czy leśny. Aby zachować dla przyszłych pokoleń obecnie cenny krajobraz, należało wprowadzić zakaz wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu;
6) aby zachować wyjątkowe wartości przyrodnicze w możliwie niezmienionym stanie, należy utrzymywać, w miarę możliwości, stabilny poziom wód. Jakakolwiek zmiana stosunków wodnych może doprowadzić do bezpowrotnego zniszczenia w/w ekosystemów, dlatego celowym jest wprowadzenie zakazu dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody lub racjonalnej gospodarce rolnej, leśnej, wodnej lub rybackiej;
7) zachowanie ładu w krajobrazie Parku jest jednym z podstawowych celów ochrony tego terenu. Budowa obiektów budowlanych w pobliżu rzek, jezior i innych, naturalnych, zbiorników wodnych nieodwracalnie zniszczy krajobraz oraz może ograniczyć dostęp do nich. Każda budowla w tych miejscach może mieć negatywny wpływ na ekosystemy związane ze środowiskiem wodnym i bezpowrotnie je zniszczy, dlatego należało wprowadzić zakaz budowania nowych obiektów budowlanych w pasie szerokości 100 m od: a) linii brzegów rzek, jezior i innych naturalnych zbiorników wodnych, b) zasięgu lustra wody w sztucznych zbiornikach wodnych usytuowanych na wodach płynących przy normalnym poziomie piętrzenia określonym w pozwoleniu wodnoprawnym, o którym mowa w art. 389 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne;
- z wyjątkiem obiektów służących turystyce wodnej, gospodarce wodnej lub rybackiej;
8) rzeki, jeziora i inne zbiorniki wodne stanowią podstawę funkcjonowania chronionych i unikatowych ekosystemów związanych ze środowiskiem wodnym i obszarami podmokłymi. Likwidowanie, zasypywanie bądź przekształcanie zbiorników wodnych doprowadzi do zagłady tych cennych ekosystemów;
9) wylewanie gnojowicy na większych obszarach, poza obrębem własnego gospodarstwa, spowoduje niekontrolowany spływ gnojowicy, a w efekcie może doprowadzić do zniszczenia ekosystemów wodnych i położonych w obniżeniach;
10) chów i hodowla zwierząt metodą bezściółkową charakteryzuje się produkcją dużej ilości skoncentrowanej gnojowicy. Zjawisko to nie występuje w chowie i hodowli, gdzie stosuje się ściółkę, która wchłania gnojowicę i jest podstawą produkcji obornika, będącego bezpiecznym dla środowiska nawozem. Zagospodarowanie we własnym zakresie dużych ilości gnojowicy produkowanej w metodzie bezściółkowej, w sposób bezpieczny dla środowiska, nie jest możliwe. Dlatego należało wprowadzić zakaz prowadzenia chowu i hodowli zwierząt metodą bezściółkową;
11) otwarte rowy i zbiorniki ściekowe mogą być źródłem odorów i miejscem niebezpiecznym, szczególnie dla drobnej fauny, np. płazów, gadów czy niewielkich ssaków, wśród których są gatunki rzadkie i chronione. Poza tym teren Wdeckiego Parku Krajobrazowego to obszar na którym wypoczywają rzesze turystów, chcących korzystać z czystego i świeżego powietrza, które otwarte rowy i zbiorniki ściekowe mogą zanieczyszczać. W związku z tym należało wprowadzić zakaz utrzymywania otwartych rowów ściekowych i zbiorników ściekowych oraz wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia własnych gruntów rolnych;
12) Wdecki Park Krajobrazowy to obszar cenny przyrodniczo. Organizowanie rajdów motorowych i samochodowych wprowadzi niepożądany w tym miejscu hałas i potencjalne zagrożenie dla bytujących tu rzadkich i chronionych gatunków zwierząt, a także może doprowadzić do zniszczenia wrażliwych siedlisk. Rajdy samochodowe czy motocyklowe mogą również spowodować zakłócenie lub zniszczenie szlaków migracyjnych zwierząt. Z tego powodu postanowiono wprowadzić zakaz organizowania rajdów motorowych i samochodowych;
13) jeziora i rzeki Parku są siedliskiem wielu gatunków zwierząt związanych ze środowiskiem wodnym. Hałas wytwarzany przez silniki łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego na otwartych zbiornikachwodnych może doprowadzić do zaburzenia funkcjonowania tych siedlisk. Dodatkowych argumentem jest fakt, że na obszarze Parku, przy brzegach otwartych zbiorników wodnych, zlokalizowane są ośrodki wypoczynkowe, pola biwakowe, pensjonaty. Hałas powodowany przez używany na wodach sprzęt motorowodny może zakłócić wypoczynek przebywającym na tym obszarze turystom i mieszkańcom pensjonatów. Wprowadzono zatem zakaz używania łodzi motorowych i innego sprzętu motorowego na
otwartych zbiornikach wodnych.

Przytoczone wcześniej opracowanie przyrodnicze wykazało zasadność włączenia w obszar Wdeckiego Parku
Krajobrazowego następujących terenów:
- Jezioro Martwe (Rezerwat Martwe) wraz z otaczającymi oddziałami leśnymi. Jezioro ma charakter dystroficzny i jest bezodpływowe z bardzo interesująca florą pła torfowcowego (kożuch roślin torfowiskowych, występujący na wodzie w formie zarastającego brzegu). Ponadto jezioro otoczone jest starodrzewiem iglastym. Włączenie rezerwatu wraz z kilkoma oddziałami leśnymi do Parku wzmocni nadzór i ochronę rezerwatu. Rezerwat położony jest w Śliwickim Obszarze Chronionego Krajobrazu;
- Rezerwat Jezioro Łyse wraz z przyległymi oddziałami leśnymi. Torfowiskowy rezerwat powołany w celu zabezpieczenia i zachowania cennych ekosystemów wodno-błotnych i boru bagiennego z charakterystycznymi, rzadkimi i chronionymi gatunkami roślin. Rezerwat wymaga czynnej ochrony stąd włączenie go do przedmiotowego parku krajobrazowego. Rezerwat położony jest we wschodnim Obszarze Chronionego Krajobrazu Borów Tucholskich;
- łąki w pobliżu wsi Sierosławek. Włączenie tego terenu uprości przebieg granicy Parku i jednocześnie włączy w jego obszar łąkę trwałą, kośną, z zaroślami wierzbowo-olszowymi;
- południowe zbocze doliny dopływu spod Zalesia Szlacheckiego. Włączenie ma charakter porządkujący, ponieważ w granicach Parku znajdzie się cały obiekt, a granica w tym rejonie będzie poparta granicą polnoleśną, dającą się łatwo zidentyfikować w terenie;
- lasy w okolicy wsi Buczek. Stanowią one złożony drzewostan w fazie przebudowy i wzbogacania w gatunki liściaste. Obecnie na tym obszarze znajduje się siedem użytków ekologicznych. Cały kompleks leśny jest o wiele bardziej złożony niż bory sosnowe w sandrowej części Parku, a przez to jest dość atrakcyjny i wartościowy pod względem przyrodniczym.

Natomiast z Wdeckiego Parku Krajobrazowego wyłączone zostają tereny gruntów rolnych położonych na obszarze gminy Jeżewo, z uwagi na brak powiązań funkcjonalno-przestrzennych z przedmiotem ochrony Parku oraz tereny działek po dawnej gorzelni w Jaszczu wraz z terenami gospodarstwa agroturystycznego.

Włączenie do parku krajobrazowego innej formy ochrony przyrody jaką jest w tym przypadku rezerwat przyrody jest możliwe i szeroko praktykowane nie tylko w Województwie Kujawsko-Pomorskim. Wskazuje na to art. 107 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, który określa zadania Służby Parku Krajobrazowego, w tym możliwość realizacji zadań związanych z ochroną innych form ochrony przyrody w granicach parku krajobrazowego. Jednocześnie status prawny włączonego w granice parku krajobrazowego rezerwatu przyrody pozostaje niezmieniony. W związku z powyższym oprócz zmiany przebiegu granicy Wdeckiego Parku Krajobrazowego, zaistniała również konieczność zmiany granic Śliwickiego Obszaru Chronionego Krajobrazu oraz Wschodniego Obszaru Chronionego Krajobrazu Borów Tucholskich, w granicach których znajdowały się ww. rezerwaty przyrody. Z tego powodu ustawowego uzgodnienia przedmiotowej uchwały należało dokonać również z wszystkimi radami gmin i miast w granicach Śliwickiego Obszaru Chronionego Krajobrazu oraz Wschodniego Obszaru Chronionego Krajobrazu Borów Tucholskich.

W wyniku przeprowadzenia weryfikacji przebiegu granic oraz włączeń i wyłączeń wyżej opisanych obszarów obszar Parku uległ zwiększeniu z 19 177,24 ha do 22 318,91 ha. Zwiększenie powierzchni wynika również z doprecyzowania przebiegu granicy w szczególności do granic działek ewidencyjnych, w oparciu o aktualne granice gmin (Państwowy Rejestr Granic PRG).

fot. Daniel Pach dla UMWKP